Có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi?

Có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi? Phân tích chi tiết và căn cứ pháp lý mới nhất

Ly hôn không chỉ là dấu chấm hết cho một mối quan hệ vợ chồng, mà còn là sự mở đầu cho một cuộc chiến tâm lý đầy đau đớn về việc bảo vệ tương lai cho những đứa trẻ. 

Đặc biệt, với những gia đình có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi? Đây là câu hỏi lớn nhất, gây trăn trở nhiều nhất bởi ở độ tuổi này, trẻ em vô cùng non nớt và cần sự chăm sóc đặc biệt nhất về cả thể chất lẫn tinh thần.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện dựa trên các nguồn tư liệu pháp lý chính thống như Luật Hôn nhân và Gia đình và các án lệ hiện hành để giúp bạn có cái nhìn rõ nét nhất.

1. Có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi?

Theo quy định tại Khoản 3 Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 (được giữ nguyên trong Văn bản hợp nhất năm 2025), pháp luật Việt Nam xác lập một nguyên tắc ưu tiên rõ ràng:

“Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi…”.

Tại sao lại có sự ưu tiên này? Đây không phải là sự phân biệt đối xử với người cha, mà là sự thấu hiểu khoa học về tâm lý và sinh học của trẻ em trong giai đoạn đầu đời.

Bởi lẽ, từ 0 đến 3 tuổi, trẻ cần sự gắn kết mẫu tử thiêng liêng, nguồn dinh dưỡng từ sữa mẹ và sự chăm sóc tỉ mỉ, liên tục mà người mẹ thường có ưu thế hơn về bản năng và điều kiện sinh học. Pháp luật đặt “lợi ích tốt nhất của trẻ” lên trên hết để đảm bảo bé được phát triển ổn định trong môi trường quen thuộc nhất. Vì vậy, câu hỏi “có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi?” đã gần như thuộc về người mẹ. Trừ một vài trường hợp mình sẽ liệt kê bên dưới.

2. Khi nào người cha được quyền nuôi con dưới 36 tháng?

Mặc dù mẹ được ưu tiên, nhưng quyền này không phải là tuyệt đối. Người cha hoàn toàn có cơ hội giành quyền nuôi con nếu thuộc các trường hợp sau:

2.1. Người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi dưỡng

Dựa trên Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án sẽ không giao con cho mẹ nếu người mẹ rơi vào các tình trạng sau:

• Sức khỏe yếu: Mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh nặng đến mức không thể tự chăm sóc bản thân chứ chưa nói đến việc chăm sóc con (ví dụ: bị đột quỵ, liệt nửa người, hoặc tâm thần phân liệt cấp độ nặng).
• Kinh tế quá khó khăn: Thu nhập hàng tháng thấp hơn một nửa mức lương tối thiểu vùng và không có tài sản nào khác để đảm bảo cuộc sống cho con.
• Thiếu hụt thời gian: Người mẹ không có thời gian tối thiểu để trực tiếp bên cạnh, trông nom và giáo dục con.

2.2. Sự thỏa thuận giữa cha và mẹ

Pháp luật luôn tôn trọng sự tự nguyện. Nếu cha và mẹ có thể ngồi lại, gạt bỏ cái tôi cá nhân để thỏa thuận rằng người cha nuôi con sẽ tốt hơn cho bé, Tòa án sẽ công nhận thỏa thuận này nếu thấy phù hợp với lợi ích của con. Vì vậy, nếu người mẹ nhận thấy bản thân không có đủ điều kiện nuôi con tốt hơn và người cha có thể cung cấp cho con môi trường ổn định, phát triển thì có thể thoả thuận để người cha nuôi.

2.3. Án lệ số 54/2022/AL: Mẹ tự ý bỏ đi, không quan tâm con

Bên cạnh những quy định cụ thể tại Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP thì còn cần xét đến Án lệ số 54/2022/AL khi đặt ra câu hỏi: “có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi?”.

Đây là một căn cứ pháp lý quan trọng cho những người cha đang trực tiếp nuôi con. Theo án lệ này, nếu người mẹ tự ý bỏ đi khi con còn rất nhỏ, không quan tâm chăm sóc, trong khi người cha đang nuôi dưỡng bé rất tốt và bé đã quen với môi trường sống đó, Tòa án sẽ tiếp tục giao con cho cha để tránh gây xáo trộn, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Lúc này, người mẹ không còn được ưu tiên quyền nuôi con nữa.

3. Điều kiện cần và đủ để “giành” quyền nuôi con

Nếu bạn là người cha muốn giành quyền nuôi con, hoặc bạn là người mẹ muốn giữ quyền nuôi con trước sự tranh chấp của đối phương, bạn cần chứng minh được mình vượt trội hơn ở các phương diện sau:

3.1. Điều kiện về vật chất (Tài chính & Môi trường sống)

Tòa án sẽ xem xét các bằng chứng về:

• Thu nhập ổn định: Hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê ngân hàng.
• Chỗ ở hợp pháp: Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà hoặc hợp đồng thuê nhà dài hạn, đảm bảo không gian sống sạch sẽ, an toàn, gần các tiện ích y tế và trường học.

3.2. Điều kiện về tinh thần (Thời gian & Tư cách đạo đức)

Tiền bạc quan trọng, nhưng tình yêu thương và thời gian dành cho con mới là cốt lõi cho đứa bé phát triển toàn diện:

• Bạn có dành đủ thời gian để chơi cùng con, cho con ăn, ngủ không?.
• Lối sống của bạn có lành mạnh không? Bạn có tiền án tiền sự hay mắc các tệ nạn xã hội (cờ bạc, rượu chè, nghiện ngập) không?.

4. Hồ sơ và quy trình khởi kiện quyền nuôi con

Trong trường hợp cần khởi kiện để giành quyền nuôi con thì bạn cần chuẩn bị những hồ sơ sau:

Hồ sơ khởi kiện bao gồm:

1. Đơn khởi kiện (theo mẫu của Tòa án).
2. Bản sao CCCD/Hộ chiếu của cha mẹ.
3. Giấy khai sinh của con (bản sao chứng thực).
4. Chứng cứ chứng minh điều kiện nuôi con (Bảng lương, giấy tờ nhà, xác nhận của chính quyền về lối sống…).

Quy trình thực hiện:

• Bước 1: Nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân cấp khu vực nơi bị đơn cư trú/làm việc.
• Bước 2: Tòa án thụ lý và yêu cầu đóng tạm ứng án phí.
• Bước 3: Hòa giải tại Tòa án (đây là bước bắt buộc để các bên tự thỏa thuận lần cuối).
• Bước 4: Nếu hòa giải không thành, Tòa án sẽ đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm để phán quyết dựa trên quyền lợi tốt nhất của trẻ.

5. Lời khuyên từ trái tim và góc nhìn chuyên gia pháp lý

Chúng tôi hiểu rằng, khi đặt câu hỏi “Có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi thì ai được quyền nuôi?”, lòng bạn đang mang đầy những lo âu và sợ hãi. Tuy nhiên, xin hãy nhớ rằng: Con cái không phải là món hàng để phân chia, cũng không phải là công cụ để trả đũa đối phương sau ly hôn.

Dù Tòa án giao con cho ai, người không trực tiếp nuôi dưỡng vẫn có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được phép cản trở. Đồng thời, họ cũng có nghĩa vụ cấp dưỡng để cùng người kia chăm lo cho đứa trẻ một cách tốt nhất.