“Tôi tự viết di chúc ở nhà, không công chứng thì sau này các con có thực hiện được không?” Đây là băn khoăn của nhiều gia đình khi muốn chủ động phân chia nhà đất, tiền tiết kiệm và tài sản cho con cháu.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, di chúc viết tay vẫn có thể hợp pháp dù không được công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, văn bản phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về người lập di chúc, nội dung, hình thức và cách ký tên. Chỉ một chi tiết không rõ ràng cũng có thể khiến toàn bộ hoặc một phần di chúc không có hiệu lực, từ đó phát sinh tranh chấp giữa những người thân trong gia đình.
Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu đúng về giá trị của di chúc viết tay và cách lập di chúc để hạn chế rủi ro về sau.
Mục lục:
1. Di chúc viết tay là gì?
Di chúc là sự thể hiện ý chí của một cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Trong thực tế, “di chúc viết tay” thường được hiểu là bản di chúc do người để lại tài sản tự viết trên giấy. Bộ luật Dân sự không sử dụng riêng thuật ngữ này mà quy định các hình thức di chúc bằng văn bản, gồm:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng;
- Di chúc bằng văn bản có công chứng;
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Việc một bản di chúc được viết bằng tay không phải là căn cứ duy nhất để xác định di chúc có hợp pháp hay không. Cần xem xét cả năng lực của người lập, sự tự nguyện, nội dung, tài sản được định đoạt và quy trình lập di chúc.
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có được lập di chúc không?
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nhưng di chúc phải được lập thành văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc. Sự đồng ý này liên quan đến việc người chưa thành niên lập di chúc, không phải là quyền quyết định thay nội dung phân chia tài sản của người lập.
2. Di chúc viết tay có hợp pháp không?
Câu trả lời là có thể hợp pháp.
Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, một di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc;
- Người lập không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép;
- Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
- Hình thức của di chúc không trái quy định pháp luật.
Như vậy, di chúc không có công chứng hoặc chứng thực vẫn có thể có giá trị nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên.
Tuy nhiên, di chúc chỉ có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, thông thường là thời điểm người lập di chúc qua đời. Khi đó, hiệu lực còn phụ thuộc vào các yếu tố như người được chỉ định thừa kế còn sống hoặc còn tồn tại, tài sản được ghi trong di chúc vẫn còn và nội dung di chúc không thuộc trường hợp vô hiệu.
3. Di chúc viết tay không có người làm chứng cần điều kiện gì?
Điều 633 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc. Bản di chúc cũng phải đáp ứng các điều kiện chung về tính hợp pháp và có các nội dung cần thiết theo quy định.
Điều này có nghĩa là nếu chọn hình thức di chúc bằng văn bản không có người làm chứng:
- Người lập phải tự tay viết toàn bộ nội dung;
- Người lập phải tự ký tên vào bản di chúc;
- Ý chí định đoạt tài sản phải rõ ràng, tự nguyện;
- Nội dung và hình thức của di chúc phải phù hợp pháp luật.
Một lỗi khá phổ biến là tải mẫu di chúc trên mạng, nhờ người khác viết hoặc đánh máy rồi chỉ ký tên ở cuối văn bản, nhưng lại không có người làm chứng. Cách làm này có nguy cơ không đáp ứng điều kiện của di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.
Nếu người lập không tự viết mà nhờ người khác viết hoặc đánh máy, nên thực hiện theo hình thức di chúc bằng văn bản có người làm chứng hoặc yêu cầu công chứng, chứng thực.
4. Khi nào di chúc cần có người làm chứng?
Theo Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp người lập di chúc không tự mình viết bản di chúc thì có thể tự mình đánh máy hoặc nhờ người khác viết, đánh máy. Khi đó, phải có ít nhất hai người làm chứng.
Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào bản di chúc trước mặt những người làm chứng. Những người làm chứng xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc.
Ai không được làm chứng cho việc lập di chúc?
Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015, mọi người đều có thể làm chứng, trừ các trường hợp:
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên;
- Người mất năng lực hành vi dân sự;
- Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
5. Di chúc viết tay có cần công chứng không?
Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc viết tay đều phải công chứng hoặc chứng thực. Người lập di chúc có thể lựa chọn yêu cầu công chứng hoặc chứng thực để tăng mức độ an toàn pháp lý.
Tuy nhiên, khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trường hợp người lập di chúc bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ thì di chúc phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. Cần lưu ý, công chứng giúp tăng độ tin cậy và hạn chế tranh chấp, nhưng không bảo đảm di chúc chắc chắn có hiệu lực trong mọi trường hợp.
6. Có nên tự viết di chúc tại nhà không?
Người có tài sản đơn giản, thông tin rõ ràng và có khả năng tự viết, tự ký có thể lập di chúc tại nhà theo quy định.
Tuy nhiên, nên nhờ người có chuyên môn kiểm tra trước khi ký nếu di sản gồm: nhà đất, tài sản chung vợ chồng, phần vốn góp, tài sản đang thế chấp, tài sản có người quản lý hoặc người thừa kế đang ở nước ngoài. Việc rà soát từ đầu thường đơn giản và ít tốn kém hơn so với giải quyết tranh chấp sau khi người để lại tài sản đã qua đời.
Pháp lý Thu Ngân ỗ trợ lập di chúc tại Đồng Tháp
Một bản di chúc rõ ràng không chỉ thể hiện mong muốn của người để lại tài sản mà còn giúp các thành viên trong gia đình hiểu và thực hiện đúng ý nguyện, hạn chế mâu thuẫn về sau.
Nếu bạn đang muốn lập di chúc tại Đồng Tháp, đặc biệt với tài sản là nhà đất, tài sản chung vợ chồng hoặc trường hợp gia đình có nhiều người thừa kế, Pháp lý Thu Ngân hỗ trợ: kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản, tư vấn hình thức lập di chúc, rà soát người thừa kế và soạn thảo nội dung phù hợp với từng trường hợp. Việc tư vấn được thực hiện trên cơ sở hồ sơ cụ thể, không áp dụng máy móc một mẫu cho mọi gia đình.
Câu hỏi thường gặp về di chúc viết tay
Di chúc viết tay chỉ có chữ ký của người lập có hợp pháp không?
Có thể hợp pháp nếu người lập tự tay viết toàn bộ di chúc, tự ký và đáp ứng đầy đủ điều kiện về sự minh mẫn, tự nguyện, nội dung và hình thức. Nếu văn bản do người khác viết hoặc được đánh máy thì cần tuân thủ quy định về người làm chứng.
Di chúc viết tay có phải được các con đồng ý không?
Người thành niên có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình và về nguyên tắc không cần các con đồng ý. Tuy nhiên, việc phân chia vẫn phải xem xét phạm vi tài sản thuộc quyền của người lập và quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Có thể viết bổ sung vào di chúc cũ không?
Người lập có quyền bổ sung di chúc. Nếu phần bổ sung mâu thuẫn với nội dung cũ thì phần bổ sung có hiệu lực. Việc bổ sung cũng cần đáp ứng điều kiện pháp luật và nên ghi rõ ngày lập, nội dung thay đổi.
Di chúc đã công chứng có sửa lại được không?
Có. Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào khi còn minh mẫn và tự nguyện. Nên thực hiện việc thay đổi bằng hình thức rõ ràng để tránh tồn tại nhiều văn bản gây nhầm lẫn.
Di chúc viết tay bị mất thì giải quyết thế nào?
Nếu từ thời điểm mở thừa kế mà bản di chúc bị thất lạc hoặc hư hại đến mức không thể hiện đầy đủ ý chí của người lập và cũng không có bằng chứng chứng minh được ý nguyện đích thực, di sản có thể được chia theo pháp luật. Vì vậy, việc lưu giữ bản gốc và thông báo nơi lưu giữ là rất quan trọng.
Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin pháp luật chung. Việc xác định hiệu lực của một di chúc cần căn cứ bản gốc, thời điểm lập, tình trạng của người lập, nguồn gốc tài sản và các tài liệu liên quan.
