Khi cha mẹ hoặc người thân qua đời để lại nhà đất, tiền gửi, xe hoặc tài sản khác, người thừa kế cần hoàn tất thủ tục pháp lý trước khi sang tên hoặc định đoạt tài sản.
Hồ sơ có thể bị kéo dài nếu thiếu giấy tờ nhân thân, bỏ sót người thừa kế, di chúc không hợp lệ hoặc tài sản chưa xác định rõ quyền sở hữu. Vậy khai nhận di sản thừa kế tại Đồng Tháp cần chuẩn bị những gì và thực hiện như thế nào?
Mục lục:
1. Khai nhận di sản thừa kế là gì?
Di sản thừa kế gồm: Tài sản riêng của người đã mất; Phần tài sản của người đã mất trong tài sản chung; Quyền sử dụng đất, nhà ở, tiền gửi, xe, cổ phần, phần vốn góp và tài sản hợp pháp khác.
Người thừa kế có thể được hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Trong thực tế, người dân thường gọi thủ tục này là “khai nhận di sản thừa kế”. Tuy nhiên, từ ngày 1/7/2025, Luật Công chứng 2024 sử dụng thống nhất thủ tục công chứng văn bản phân chia di sản, kể cả trường hợp chỉ có một người thừa kế.
Văn bản đã được công chứng là căn cứ để đăng ký sang tên nhà đất và các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu. Nội dung này được quy định tại Điều 59 Luật Công chứng 2024.
2. Di sản được chia theo di chúc hay pháp luật?
Chia thừa kế theo di chúc
Nếu người mất để lại di chúc hợp pháp, di sản được phân chia theo nội dung di chúc. Tuy nhiên, cần kiểm tra:
- Người lập di chúc có minh mẫn, tự nguyện hay không;
- Hình thức và nội dung di chúc có đúng pháp luật không;
- Tài sản trong di chúc có thuộc quyền sở hữu của người lập hay không;
- Có bản di chúc nào được lập sau đó không;
- Có người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hay không.
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, cha, mẹ, vợ, chồng, con chưa thành niên và con thành niên không có khả năng lao động có thể vẫn được hưởng một phần di sản trong một số trường hợp, dù không được chỉ định trong di chúc.
Chia thừa kế theo pháp luật
Di sản được chia theo pháp luật khi:
- Người mất không để lại di chúc;
- Di chúc không hợp pháp;
- Người được chỉ định trong di chúc chết trước người lập di chúc;
- Người được hưởng từ chối nhận di sản;
- Có tài sản không được định đoạt trong di chúc.
Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người mất. Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần bằng nhau, trừ khi có thỏa thuận khác phù hợp pháp luật.
3. Hồ sơ khai nhận di sản thừa kế gồm những gì?
Tùy từng trường hợp, người thừa kế cần chuẩn bị:
Giấy tờ của người để lại di sản: Giấy chứng tử; Căn cước hoặc giấy tờ tùy thân còn lưu giữ; Giấy đăng ký kết hôn hoặc giấy xác nhận tình trạng hôn nhân; Giấy tờ về việc thay đổi họ tên, ngày sinh nếu có;..
Giấy tờ của người thừa kế: Căn cước hoặc hộ chiếu; Giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn; Giấy tờ chứng minh quan hệ với người đã mất; Văn bản từ chối nhận di sản nếu có; Văn bản ủy quyền hợp pháp nếu không trực tiếp thực hiện;…
Giấy tờ về tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở; Giấy đăng ký xe; Sổ tiết kiệm hoặc giấy xác nhận tiền gửi; Giấy tờ về cổ phần, phần vốn góp; Hợp đồng hoặc tài liệu chứng minh nguồn gốc tài sản;…
Nếu chia theo di chúc, cần chuẩn bị thêm bản di chúc. Trường hợp thông tin trên căn cước, giấy khai sinh, giấy chứng tử và sổ đỏ không thống nhất, người thừa kế có thể phải bổ sung giấy tờ xác nhận.
4. Thủ tục khai nhận di sản thừa kế tại Đồng Tháp
Bước 1: Xác định di sản và người thừa kế
Gia đình cần làm rõ:
- Người mất có để lại di chúc không;
- Có bao nhiêu người được hưởng thừa kế;
- Tài sản là tài sản riêng hay tài sản chung;
- Có người thừa kế ở nước ngoài, chưa thành niên hoặc đã mất không;
- Người mất có để lại khoản nợ hoặc nghĩa vụ tài sản nào không.
Đây là bước quan trọng để tránh bỏ sót người thừa kế hoặc phân chia nhầm phần tài sản của người khác.
Bước 2: Nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng
Người thừa kế nộp hồ sơ tại Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng phù hợp.
Công chứng viên sẽ kiểm tra quyền sở hữu tài sản, căn cứ hưởng thừa kế, hiệu lực của di chúc và sự đầy đủ của những người thừa kế. Nếu hồ sơ chưa rõ, công chứng viên có thể yêu cầu bổ sung, xác minh hoặc giám định.
Bước 3: Niêm yết việc phân chia di sản
Theo Điều 44 Nghị định 104/2025/NĐ-CP, thời hạn niêm yết là 15 ngày.
Việc niêm yết thường được thực hiện tại UBND cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản. Nếu di sản có bất động sản, việc niêm yết còn được thực hiện tại UBND cấp xã nơi có bất động sản.
Bước 4: Công chứng văn bản phân chia di sản
Sau khi hết thời hạn niêm yết và không phát sinh khiếu nại, những người thừa kế ký văn bản phân chia di sản.
Văn bản cần thể hiện rõ: Người để lại di sản; Những người được hưởng; Tài sản được phân chia; Phần tài sản của từng người; Thỏa thuận giao tài sản cho một người nếu có.
Bước 5: Kê khai tài chính và sang tên tài sản
Nếu di sản là nhà đất, người nhận thừa kế tiếp tục kê khai thuế, lệ phí và nộp hồ sơ đăng ký biến động.
Theo Điều 133 Luật Đất đai 2024, việc đăng ký biến động do thừa kế phải được thực hiện trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày phân chia xong quyền sử dụng đất là di sản hoặc từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực.
5. Thời gian thực hiện mất bao lâu?
Theo Luật Công chứng 2024:
- Thời hạn công chứng thông thường không quá 2 ngày làm việc;
- Hồ sơ phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc;
- Thời gian xác minh, giám định và niêm yết không tính vào thời hạn công chứng.
Riêng thời gian niêm yết phân chia di sản là 15 ngày. Nếu di sản là nhà đất, thời gian đăng ký biến động thông thường không quá 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, chưa tính thời gian thực hiện nghĩa vụ tài chính và xác minh. Xem thêm Nghị định 101/2024/NĐ-CP.
Một hồ sơ đầy đủ, không có tranh chấp thường cần vài tuần. Trường hợp thiếu giấy tờ, có người thừa kế ở nước ngoài hoặc đất chưa có sổ có thể kéo dài hơn.
6. Chi phí khai nhận di sản thừa kế năm 2026
Các khoản có thể phát sinh gồm: Phí công chứng theo giá trị tài sản; Chi phí soạn thảo, sao chụp, niêm yết; Chi phí xác minh, giám định hoặc dịch thuật; Thuế thu nhập cá nhân; Lệ phí trước bạ; Phí thẩm định và lệ phí cấp Giấy chứng nhận;…
Từ ngày 1/7/2026, thu nhập tính thuế từ nhận thừa kế thuộc diện chịu thuế là phần giá trị vượt trên 20 triệu đồng theo từng lần phát sinh. Thuế suất áp dụng là 10%. Tuy nhiên, không phải mọi tài sản thừa kế đều thuộc diện chịu thuế. Nếu thừa kế bất động sản giữa vợ với chồng (cha mẹ với con, ông bà với cháu, anh chị em ruột,…) thường được miễn thuế thu nhập cá nhân.
Nhà đất đăng ký sang tên thông thường có mức lệ phí trước bạ 0,5%. Một số trường hợp thừa kế giữa người thân thuộc diện pháp luật quy định được miễn. Người nhận thừa kế cần có giấy tờ chứng minh quan hệ để được xem xét miễn thuế và lệ phí.
7. Những vướng mắc thường gặp khi khai nhận di sản thừa kế
Bỏ sót người thừa kế
Gia đình có thể bỏ sót con riêng, con nuôi, người đang ở nước ngoài hoặc người được hưởng phần di sản bắt buộc. Việc này có thể khiến văn bản phân chia bị tranh chấp hoặc yêu cầu hủy bỏ.
Một người giữ sổ đỏ và không hợp tác
Người đang giữ sổ đỏ không đương nhiên trở thành chủ sở hữu toàn bộ tài sản. Nếu đây là di sản chưa chia, những người thừa kế khác vẫn có quyền yêu cầu phân chia theo di chúc hoặc pháp luật.
Di chúc có dấu hiệu không hợp pháp
Di chúc dễ phát sinh tranh chấp khi người lập không minh mẫn, bị ép buộc, chữ ký bị nghi ngờ, định đoạt tài sản của người khác hoặc có nhiều bản di chúc khác nhau.
Nhà đất chưa có sổ
Người nhận thừa kế có thể thực hiện quyền nếu đất đã có Giấy chứng nhận hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận. Tuy nhiên, gia đình phải chứng minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất nên hồ sơ thường phức tạp hơn.
Di sản là tài sản chung của vợ chồng
Trước khi chia thừa kế, cần xác định phần tài sản của người còn sống. Chỉ phần thuộc quyền sở hữu của người đã mất mới được đưa ra phân chia.
Pháp Lý Thu Ngân hỗ trợ hồ sơ thừa kế tại Đồng Tháp
Công chứng chỉ phù hợp khi hồ sơ rõ ràng và các bên thống nhất được phương án phân chia. Nếu có tranh chấp về người thừa kế, hiệu lực di chúc, nguồn gốc tài sản hoặc phần được hưởng, các bên có thể thương lượng để cùng thống nhất. Nếu không thể thương lượng thì người có quyền có thể khởi kiện yêu cầu chia di sản tại Tòa án có thẩm quyền.
Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.
Nếu gia đình đang có tài sản của người thân để lại nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, liên hệ Pháp Lý Thu Ngân để được hỗ trợ: Kiểm tra di chúc và căn cứ hưởng thừa kế; Xác định người thừa kế, di sản và phần được hưởng; Hướng dẫn bổ sung hồ sơ còn thiếu; Soạn thảo văn bản và hỗ trợ thủ tục công chứng; Hỗ trợ kê khai tài chính, sang tên nhà đất; Tư vấn hướng xử lý khi có tranh chấp hoặc người thừa kế không hợp tác.
Câu hỏi thường gặp khi khai nhận di sản thừa kế
Chỉ có một người thừa kế có cần làm thủ tục không?
Có. Người này vẫn cần lập và công chứng văn bản phân chia di sản để làm căn cứ sang tên tài sản.
Các con có thể thống nhất để một người đứng tên toàn bộ đất không?
Có thể, nếu tất cả người có quyền thừa kế tự nguyện đồng ý, có đầy đủ năng lực hành vi và thỏa thuận không xâm phạm quyền của người khác.
Người thân giữ sổ đỏ không chịu giao thì có chia thừa kế được không?
Việc giữ sổ đỏ không làm mất quyền của những người thừa kế còn lại. Nếu không thể thương lượng, người có quyền có thể thu thập chứng cứ và khởi kiện yêu cầu chia di sản.
