Cha mẹ mất để lại nhà đất nhưng chưa kịp phân chia. Các anh chị em đều muốn làm thủ tục thừa kế, riêng một người đang quản lý tài sản lại giữ sổ đỏ, không cung cấp giấy tờ và tuyên bố: “Tôi không ký thì không ai chia được”.
Đây là tình huống khá phổ biến khi giải quyết thừa kế trong gia đình. Nhiều người lo lắng rằng chỉ cần một người phản đối thì toàn bộ di sản sẽ bị “đóng băng” và những người còn lại không thể bảo vệ quyền lợi của mình.
Thực tế, nếu một người không đồng ý chia thừa kế, gia đình có thể chưa thực hiện được thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia toàn bộ di sản. Tuy nhiên, người thừa kế vẫn có quyền thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án phân chia di sản theo quy định pháp luật.
Mục lục:
1. Một người không đồng ý thì có chia thừa kế được không?
Câu trả lời là vẫn có thể chia thừa kế, nhưng cách giải quyết sẽ phụ thuộc vào mức độ thống nhất giữa những người có quyền hưởng di sản.
Có thể chia thành hai trường hợp:
Trường hợp các bên thống nhất được với nhau
Những người thừa kế có thể họp mặt để thống nhất các nội dung phân chia thừa kế. Theo Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015, mọi thỏa thuận của những người thừa kế phải được lập thành văn bản.
Nếu di sản có nhà đất, văn bản thỏa thuận phân chia di sản thường cần được công chứng hoặc chứng thực để tiếp tục làm thủ tục đăng ký biến động, sang tên quyền sử dụng đất.
Trường hợp một người không đồng ý
Nếu một người có quyền thừa kế không đồng ý về cách chia, không chịu ký hoặc không tham gia làm hồ sơ, các bên thường không thể hoàn tất văn bản thỏa thuận phân chia cho toàn bộ di sản.
Tuy nhiên, việc một người không ký không làm mất quyền thừa kế của những người còn lại. Khi không thể tự thỏa thuận, người có quyền lợi liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án phân chia theo quy định pháp luật.
2. Người giữ sổ đỏ có quyền quyết định toàn bộ đất thừa kế không?
Không phải cứ giữ sổ đỏ hoặc đang trực tiếp sử dụng đất thì đương nhiên trở thành chủ sở hữu toàn bộ tài sản.
Nếu giấy chứng nhận vẫn đứng tên người đã mất, quyền sử dụng đất có thể trở thành di sản thừa kế sau khi xác định phần quyền sở hữu hợp pháp của người chết.
Người đang giữ giấy chứng nhận có thể là người quản lý di sản, nhưng việc quản lý tài sản không đồng nghĩa với việc được toàn quyền chiếm hữu, sử dụng hoặc định đoạt toàn bộ tài sản đó. Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào việc ai đang giữ sổ đỏ để kết luận người đó có quyền hưởng toàn bộ tài sản.
3. Trước khi chia thừa kế cần xác định những vấn đề gì?
Tranh chấp thừa kế thường trở nên phức tạp vì các bên vội tranh luận “ai được bao nhiêu” nhưng chưa xác định đúng di sản và người thừa kế.
Trước khi thương lượng hoặc khởi kiện, cần làm rõ những nội dung sau.
Xác định chính xác di sản
Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm:
- Tài sản riêng của người chết;
- Phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác.
Ví dụ, nhà đất được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân và là tài sản chung của vợ chồng thì khi một người mất, không phải toàn bộ nhà đất đều trở thành di sản. Trước hết phải xác định phần tài sản thuộc quyền của người còn sống, sau đó mới xác định phần của người mất để phân chia thừa kế.
Ngoài nhà đất, di sản còn có thể gồm: Tiền gửi ngân hàng; Vàng, tiền mặt; Xe ô tô, xe máy; Cổ phần, phần vốn góp;…
Xác định nghĩa vụ tài sản của người mất
Di sản không phải lúc nào cũng được chia ngay toàn bộ cho người thừa kế.
Trước khi chia, cần xác định các nghĩa vụ tài sản mà người chết để lại. Người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản được nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Xác định có di chúc hợp pháp hay không
Nếu người mất để lại di chúc, cần kiểm tra tính hợp pháp của di chúc. Không phải cứ có một tờ giấy ghi là “di chúc” thì toàn bộ nội dung trong đó đương nhiên có hiệu lực.
Bạn có thể tham khảo thêm bài viết: Di chúc viết tay có hợp pháp không?
Xác định những người có quyền thừa kế
Nếu không có di chúc hợp pháp hoặc phần di sản không được định đoạt trong di chúc, tài sản có thể được chia theo pháp luật.
Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản.
Một số trường hợp còn phải xem xét thừa kế thế vị, người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hoặc người không được quyền hưởng di sản.
4. Cách giải quyết khi một người không đồng ý chia thừa kế
Khi một người không đồng ý chia thừa kế, gia đình có thể giải quyết theo các bước sau.
Bước 1: Thu thập giấy tờ và kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản
Cần tập hợp những giấy tờ đang có để xác định sơ bộ di sản và quyền của từng người. Việc kiểm tra sớm giúp hạn chế tình trạng tài sản bị chuyển dịch, thay đổi hiện trạng hoặc phát sinh thêm tranh chấp.
Bước 2: Tổ chức trao đổi và lập biên bản
Gia đình nên tổ chức buổi họp có đầy đủ những người liên quan. Nội dung trao đổi cần tập trung vào quyền lợi pháp lý, thay vì chỉ tranh luận dựa trên công sức hoặc tình cảm.
Kết quả buổi họp nên được lập thành biên bản. Nếu một người từ chối tham gia hoặc không đồng ý, cũng nên lưu lại giấy mời, tin nhắn và nội dung phản hồi để chứng minh quá trình thiện chí thương lượng.
Bước 3: Hòa giải nếu còn khả năng thống nhất
Thừa kế thường là tranh chấp giữa những người thân trong gia đình. Vì vậy, hòa giải vẫn là giải pháp nên được ưu tiên nếu các bên còn khả năng trao đổi.
Đối với tranh chấp có liên quan đến quyền sử dụng đất, cần xác định đúng bản chất tranh chấp để biết có phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã hay không. Không phải mọi vụ án thừa kế có nhà đất đều áp dụng hoàn toàn giống nhau.
Bước 4: Khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản
Nếu việc thương lượng không có kết quả, người thừa kế có thể nộp đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản.
Từ ngày 1/7/2025, theo Luật số 85/2025/QH15, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp dân sự, trong đó có tranh chấp về thừa kế.
Nếu đối tượng tranh chấp là bất động sản, về nguyên tắc, Tòa án nơi có bất động sản sẽ có thẩm quyền giải quyết. Tuy nhiên, trường hợp có nhiều tài sản ở nhiều địa phương, có yếu tố nước ngoài hoặc có nhiều yêu cầu liên quan thì cần kiểm tra hồ sơ cụ thể để xác định đúng Tòa án.
Pháp lý Thu Ngân hỗ trợ tư vấn pháp lý di sản thừa kế
Một người không đồng ý chia thừa kế có thể làm cho thủ tục thỏa thuận, công chứng và sang tên bị đình trệ, nhưng không thể tự mình tước bỏ quyền thừa kế hợp pháp của những người khác.
Gia đình nên xác định rõ di sản, người thừa kế, hiệu lực di chúc và tình trạng pháp lý của tài sản trước khi lựa chọn phương án. Nếu không thể thống nhất, người có quyền lợi có thể yêu cầu Tòa án phân chia di sản theo quy định pháp luật.
Mỗi vụ việc thừa kế có thể khác nhau về nguồn gốc tài sản, thời điểm mở thừa kế, người được hưởng, di chúc và quá trình quản lý tài sản. Vì vậy, hồ sơ cần được kiểm tra cụ thể trước khi đưa ra kết luận hoặc tiến hành khởi kiện.
Nếu gia đình đang gặp tình trạng một người giữ sổ đỏ, không chịu ký hoặc không đồng ý chia thừa kế, liên hệ Pháp lý Thu Ngân để được hỗ trợ:
- Kiểm tra nguồn gốc và tình trạng pháp lý của di sản;
- Xác định người có quyền thừa kế;
- Đánh giá hiệu lực của di chúc;
- Tư vấn phương án thương lượng, hòa giải;
- Soạn thảo hồ sơ và đơn khởi kiện;
- Hỗ trợ khách hàng trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp
Một người không ký thì có sang tên đất thừa kế được không?
Nếu thủ tục dựa trên văn bản thỏa thuận phân chia toàn bộ di sản mà một người có quyền thừa kế không đồng ý hoặc không ký, hồ sơ thường không thể hoàn tất theo phương án đó.
Các bên cần tiếp tục thương lượng hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết. Bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án có thể là căn cứ để thực hiện thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất.
Người đang ở trên đất thừa kế có được ưu tiên nhận đất không?
Việc đang ở hoặc trực tiếp quản lý tài sản là một tình tiết có thể được xem xét, nhưng không đương nhiên làm phát sinh quyền hưởng toàn bộ di sản.
Nếu người đó nhận nhà đất, họ có thể phải thanh toán phần giá trị tương ứng cho những người thừa kế khác.
Một người không muốn nhận thừa kế thì làm thế nào?
Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản với người khác.
Việc từ chối phải được lập thành văn bản và thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Cần phân biệt từ chối nhận di sản với việc nhận rồi tặng cho phần tài sản của mình.
Không có bản gốc sổ đỏ thì có khởi kiện được không?
Việc không giữ bản gốc giấy chứng nhận không đồng nghĩa với việc mất quyền khởi kiện. Người khởi kiện nên cung cấp những thông tin, bản sao hoặc tài liệu hiện có và trình bày rõ ai đang giữ bản gốc.
Trong quá trình giải quyết, có thể đề nghị Tòa án thu thập tài liệu từ người đang giữ hoặc cơ quan quản lý nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
Có bắt buộc phải khởi kiện ngay không?
Không bắt buộc nếu các bên vẫn còn khả năng thương lượng. Tuy nhiên, nếu tài sản có nguy cơ bị chuyển nhượng, thay đổi hiện trạng hoặc thời hiệu sắp hết thì cần đánh giá và lựa chọn phương án sớm.
